Wat betekent de Zelfstandigenwet voor jou als IT-zzp'er? Moet je straks door een toets om nog zelfstandig te mogen werken? En wat als je die toets niet haalt?
In dit artikel lees je hoe de twee toetsen van de Zelfstandigenwet in elkaar zitten, wat er nu al vastligt en wat nog niet. Je leest ook wat je vandaag al kunt doen, zodat je er straks zonder stress doorheen komt.
Dit blog is voor IT-professionals die als zzp'er werken: cloud-, network-, DevOps- en security-engineers. Ben je opdrachtgever? Lees dan de versie voor opdrachtgevers.
Eerlijk vooraf: dit is de stand van zaken op 30 september 2026. De wettekst is nog niet definitief. Ik schrijf daarom op wat vaststaat, en zeg eerlijk waar het nog open ligt.
Wat is de Zelfstandigenwet voor zzp'ers?
Een nieuwe wet die vooraf moet bepalen of je als zelfstandige mag werken. Nu blijkt pas achteraf, bij een controle, of je samenwerking standhoudt. De Zelfstandigenwet moet jou en je opdrachtgever die zekerheid vóóraf geven. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028.
Daarmee is het een reactie op de onrust van de afgelopen jaren. Sinds de handhaving in 2025 zijn veel opdrachtgevers voorzichtig geworden. Sommigen huren helemaal geen zzp'ers meer in. Een duidelijke wet moet die angst wegnemen.
De wet vervangt het geschrapte verduidelijkingsdeel van de VBAR. Het grote verschil: de Zelfstandigenwet kijkt niet naar wat je op een werknemer laat lijken. Hij kijkt naar wat je tot ondernemer maakt.
Wat houden de twee toetsen in?
De zelfstandigentoets kijkt naar jou als persoon: gedraag je je als ondernemer? De werkrelatietoets kijkt naar de opdracht: heb je vrijheid en onafhankelijkheid, of werk je onder gezag? Beide toetsen krijgen een beperkt aantal criteria. Welke precies, maakt het kabinet bekend bij de internetconsultatie.
De zelfstandigentoets: ben jij een ondernemer?
Deze toets gaat over jou, los van één specifieke opdracht. In het initiatiefvoorstel uit 2025 stonden punten als ondernemersrisico lopen, zelf opdrachten zoeken en zelf je prijzen bepalen. Ook een voorziening voor arbeidsongeschiktheid en pensioen werd genoemd.
Let op: dat waren de punten uit het oorspronkelijke voorstel. De definitieve criteria kunnen anders zijn. Neem ze daarom mee als richting, niet als harde eis.
De werkrelatietoets: werk je vrij of onder gezag?
Deze toets gaat over een concrete opdracht. Bepaal jij hoe en wanneer je werkt? Of stuurt de opdrachtgever je aan zoals een leidinggevende een werknemer aanstuurt? Het kabinet komt met een wetsbepaling die vastlegt wanneer er in ieder geval géén gezag is. Voldoe je daaraan, dan zit je veilig.
Voor IT'ers is dit herkenbaar terrein. Het lijkt sterk op de huidige gezichtspunten over werkwijze, werktijden en inbedding. Wat je nu al goed doet, blijft straks waarschijnlijk goed.
Wat als je de toetsen niet haalt?
Dan word je niet zomaar werknemer, maar weet je wel waar je staat. Het kabinet belooft zzp'ers die niet aan de criteria voldoen een concreet handelingsperspectief. Je moet kunnen zien wat je moet veranderen om wél te voldoen. Dat is een wezenlijk verschil met nu, waar je pas achteraf hoort dat het mis was.
Een onafhankelijke commissie die vooraf een bindend oordeel geeft, komt er niet. Dat onderdeel is uit het voorstel geschrapt. Je beoordeelt je situatie straks dus zelf, samen met je opdrachtgever, aan de hand van de wet.
Raakt het rechtsvermoeden van 38 euro jou?
Als IT-zzp'er vrijwel nooit. Het rechtsvermoeden gaat op 31 december 2026 in. Werk je onder ongeveer 38 euro per uur, dan kun je stellen dat je eigenlijk werknemer bent. Je opdrachtgever moet dan het tegendeel bewijzen. IT-tarieven liggen daar doorgaans ruim boven.
Het is een beschermingsmiddel voor laagbetaalde zzp'ers, niet een risico voor jou. Toch zegt de maatregel iets. Een laag tarief past niet bij ondernemerschap. Heb je lang niet naar je tarief gekeken? Lees dan hoe je je uurtarief opbouwt.
Hoe zit het met de verplichte AOV?
Die komt er vermoedelijk ook, maar los van de Zelfstandigenwet en later. Het wetsvoorstel voor een verplichte basisverzekering arbeidsongeschiktheid ligt sinds maart 2026 bij de Tweede Kamer. De beoogde invoering is rond 2030. In het oorspronkelijke Zelfstandigenwet-voorstel was een voorziening voor arbeidsongeschiktheid ook een voorwaarde.
Wil je weten wat dat je gaat kosten en wat je nu al moet regelen? Lees ons blog over de verplichte AOV voor IT-zzp'ers.
Wat is de tijdlijn?
Volgens de Kamerbrief van 10 september 2026:
- Eind september 2026: tweede internetconsultatie, waarop je zelf kunt reageren
- Eind 2026: advies van de Raad van State
- 2027: behandeling in Tweede en Eerste Kamer
- 1 januari 2028: beoogde inwerkingtreding
Wetgeving loopt vaak uit. Zie 2028 als de vroegste datum. Tot die tijd verandert er aan de beoordeling niets.
Wat kun je nu al doen?
Je ondernemerschap aantoonbaar maken. Tot 2028 beoordeelt de Belastingdienst je met de negen gezichtspunten van de Wet DBA. De Zelfstandigenwet kijkt straks naar vergelijkbare dingen. Wie nu als ondernemer werkt en dat kan laten zien, zit dus nu én straks goed.
Een praktische lijst:
- Werk waar het kan voor meer dan één opdrachtgever
- Bepaal zelf je tarief en onderhandel over je voorwaarden
- Houd je KvK-inschrijving, btw en administratie op orde
- Regel je arbeidsongeschiktheid en pensioen, ook al is het nog niet verplicht
- Bewaar bewijs van acquisitie, eigen middelen en eigen risico
- Let bij langlopende opdrachten extra op vrijheid in werkwijze en werktijden
Vooral dat laatste punt vraagt aandacht. Hoe langer je bij één klant zit, hoe makkelijker je ongemerkt onderdeel van het team wordt. Wil je weten waar je nu staat? Lees ons blog over het Wet DBA-risico voor IT-zzp'ers.
Wat doe je bij een langlopende opdracht?
Daar helpt een constructie die het risico afdekt. Bij tussenkomst zit Maedium er contractueel tussen en neemt het risico voor de opdrachtgever op zich. Jij blijft zelfstandig ondernemer: geen dienstverband, geen gezag, geen inbedding. Dat is een commerciële afspraak, geen juridische garantie. Hoe je in de praktijk werkt, blijft bepalend.
Veelgestelde vragen over de Zelfstandigenwet voor zzp'ers
Wanneer gaat de Zelfstandigenwet in?
De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Eerst volgen een internetconsultatie, advies van de Raad van State en behandeling in beide Kamers in 2027. Wetgeving loopt vaak vertraging op, dus zie 2028 als vroegst mogelijke datum.
Welke criteria komen er in de zelfstandigentoets?
Dat is nog niet bekend. Het kabinet maakt de criteria bekend bij de internetconsultatie. In het initiatiefvoorstel uit 2025 stonden onder meer ondernemersrisico, zelf opdrachten zoeken, eigen prijzen en een voorziening voor arbeidsongeschiktheid en pensioen. De definitieve lijst kan afwijken.
Kan ik mijn situatie straks vooraf laten toetsen?
Niet door een onafhankelijke commissie; dat onderdeel is geschrapt. Wel komt er een wetsbepaling die vastlegt wanneer er in ieder geval geen gezag is. Voldoe je daaraan, dan heb je zekerheid. Voldoe je niet, dan moet duidelijk zijn wat je moet veranderen.
Moet ik nu al iets veranderen?
Niet vanwege de nieuwe wet, want die bestaat nog niet. Wel vanwege de huidige: de Wet DBA wordt sinds 2025 gehandhaafd. Werk aantoonbaar als ondernemer, met meerdere opdrachtgevers, eigen tarief en eigen risico. Dan zit je nu goed en straks waarschijnlijk ook.
Kan ik reageren op het wetsvoorstel?
Ja. Tijdens de internetconsultatie kan iedereen reageren op internetconsultatie.nl. Het kabinet kondigde die aan voor eind september 2026. Het is een goede kans om als IT-zzp'er je praktijkervaring in te brengen, bijvoorbeeld over langlopende IT-projecten.
Conclusie: bouw nu aan aantoonbaar ondernemerschap
De Zelfstandigenwet komt er, op zijn vroegst in 2028. Met een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets moet je vooraf weten waar je staat. De criteria liggen nog niet vast. Wat wel vaststaat: ondernemerschap en vrijheid in je werk staan centraal, net als nu.
Voor wie is dit het meest urgent? Voor IT-zzp'ers met één grote, langlopende opdrachtgever. Die situatie is nu al kwetsbaar. Voor wie minder? Voor wie meerdere klanten heeft, zelf zijn tarief bepaalt en zijn zaken op orde heeft.
Mijn advies: wacht niet op de wettekst. Wie nu als echte ondernemer werkt, heeft straks weinig te vrezen.
Wil je sparren over je positie?
Twijfel je of jouw huidige opdracht straks door de toets komt? Plan een vrijblijvend gesprek met mij. Ik denk peer-to-peer met je mee.
Wil je opdrachten waarbij de compliance goed geregeld is? Bekijk hoe je je inschrijft bij Maedium.
Let op: dit artikel is algemene voorlichting, geen juridisch of fiscaal advies. De stand van zaken is die van 30 september 2026. Regelgeving kan wijzigen; raadpleeg rijksoverheid.nl, belastingdienst.nl of internetconsultatie.nl voor actuele informatie. Bij twijfel over je eigen situatie raadpleeg je een jurist of belastingadviseur.
